Ciklus tribina JUGOSLOVENSKI FEMINIZAM: Feministički festivali

Feministički festivali predstavljaju jednu od novina i osobenosti postjugoslovenskih društava. Početak 21. veka označen je i početkom uvođenja novih formi ženskog izražavanja u javnom prostoru. Feministkinje u svim postjugoslovenskim državama počele su da osmišljavaju i realizuju feminističke festivale na kojima su postupno ponovo započela okupljanja žena iz čitave Jugoslavije. Feministički festivali predstavljaju ravnopravan spoj praksi i teorije, emotivna mesta sastajanja sa starim feminističkim prijateljicama i upoznavanja novih. U različitim formama – od diskusionih panela preko umetničkih performansa pa sve do koncerata – feministkinje neprestano propituju sopstvene pozicije, glasno i jasno ukazuju na patrijarhalne matrice kao društvene konstante, razgovaraju o sadašnjosti, promišljaju budućnost ali i nasleđa ženske prošlosti, i zajedno široj javnosti šalju poruku o stalnom feminističkom prisustvu i želji za bolju i ravnopravniju budućnost za sve.

Na CEJUS-ovoj majskoj trbini razgovaraćemo sa osnivačicama četiri feministička festivala:

BeFem, AFŽ, Prvo pa žensko i BlasFem.

BeFem je nastao 2009. godine kao progresivan otpor nasilju, mržnji i tradicionalnim konzervativnim strukturama. Nastao kao čin prijateljstva, BeFem je s godinama jačao, a broj aktivistkinja i aktivista koji učestvuju u pripremi i posećuju festival je rastao. Od samih početaka, hrabro je zadavao udarce patrijarhatu, otvarajući teme o kojima se retko ili u strahu javno govorilo. Debate o rodu, politici, seksualnosti, marginama društva i otporu normama u čijim se okvirima odvija kontinuirana proizvodnja nasilja terale su nas da budemo istrajne u želji da menjamo društvo u kome živimo. Festival je bio mesto susreta različitih žena i tema globalno važnih za feminističku politiku, njenu učinkovitost i vidljivost u društvu.

AFŽ je osnovan 2020. godine. Ideja i pobude i dalje su iste. Godišnji susreti tokom kojih je pažnja usmerena na aktivistkinje i razmenu novih ideja i starih saznanja u oblasti ženskog delovanja, kao i u umetnosti koja je angažovana i propituje slične teme. Na AFŽ-u se nastavlja naš celoživotni posao, a to je težnja da u javnom prostoru nametnemo pitanja kao što su nasilje prema ženama, radna prava žena, zdravstvena zaštita, položaj žena u umetnosti, nauci, preduzetništvu, i da ističemo žensko stvaralaštvo… Ističe se kontinuirani ženski rad, koji je neretko, u raznim aspektima, neplaćen, obesmišljen i obezvređen. Žena ne završava svoj posao za osam sati, žena je najčešće 24/7 domaćica, radnica, umetnica, majka, novinarka, aktivistkinja, borkinja…. Naziv Autonomni Festival Žena – AFŽ nastao je u čast naših prethodnica, Anitifašističkog fronta žena. U borbi za rodnu ravnopravnost nema konačno osvojenih pozicija! Zato čuvamo iskustvo koje su žene stekle prilikom borbe za unapređenje društva. Akronim AFŽ u nazivu festivala nas svakodnevno podseća na kakvom nasleđu stojimo.

Prvo pa žensko nastao je 2014. kao deo programa feminističke organizacije „Tiiiit!Inc.“ Festival podržava nezavisnu žensku umetnost, feminističke teorije i promoviše borbu za ženska prava. Svi aspekti ženske borbe i feminističke aktivnosti su kroz Prvo pa žensko vidljiviji najširoj javnosti u Skoplju i čitavoj Makedoniji. Festival promoviše čitav spektar ženskih realnosti od urbanih tema, preko pitanja mladih, marginalizovanih društvenih grupa, kao što su seksualne radnice, lezbejke, trans osobe, etničke i religijske manjine, i mnogi drugi koji sebe ne poistovećuju sa dominantnim kulturnim modelom.

BlasFem je mjesto gdje se susreću feministička teorija i praksa. Osim što je postojanje feminističkog festivala važno za društvenu stvarnost današnje Bosne i Hercegovine, važno je i u lokalnom kontekstu Banje Luke, koja je zarobljena unutar mačoističkog okvira, a riječ je o gradu koji u svojoj prošlosti ima zaslužne žene na čiju ostavštinu je važno podsjećati. Banja Luka ima i imala je jake žene poput Rade Vranješević, Vahide Maglajlić i mnogih drugih koje su za vrijeme Drugog svjetskog rata stvarale istoriju. BlasFem se nadovezuje upravo na to socijalističko i antifašističko, afežeovsko naslijeđe u današnjem poratnom periodu gdje je pozicija žene, osim ako ne pripada visokoj društvenoj klasi, a nekad čak i tada, marginalizovana i repatrijarhalizovana. Nudeći autentičan sadržaj i praksu te platformu, kako je danas popularno reći, različitim vrstama feminističkih borbi, koje nisu bez sukoba, te kroz kulturu, političke diskusije, panele, performanse i film, sadržaji festivala pokušavaju da preoblikuju turobnu postratnu stvarnost i dovedu u žižu pitanja ženskog rada, polnosti, porodice.

Biografije učesnica:

Jelena Višnjić, doktorirala je na studijama roda na Univerzitetu u Novom Sadu). Jedna je od osnivačica i direktorka BeFem, feminističkog kulturnog centra. Koordinatorka je programa „Feministička medijska kultura: proizvodnja roda“ i predavačica u Centru za ženske studije u Beogradu i aktivistkinja feminističkog pokreta. Od februara 2021. sa timom saradnica vodi jednosemestralni kurs Politike reprezentacije: rod i nasilje na Fakultetu za medije i komunikacije u Beogradu.

Milica Kravić Aksamit je novinarka, feministička i sindikalna aktivistkinja. Zaposlena je u Javnoj medijskoj ustanovi Radio-televizija Vojvodine. Jedna je od osnivačica Autonomnog festival žena AFŽ koji tri godine radi na ujedinjavanju novosadske feminističke scene i promovisanju feminističkih principa kroz brigu o mentalnom zdravlju, kulturu nenasilja, medijsku pismenost i umetnička dostignuća žena. Koautorka je, sa koleginicom Tamarom Srijemac, emisije o feminizmu, izazovima sa kojima se suočava savremena žena, o njenim stremljenjima, uspesima, ali stereotipima i diskriminaciji u društvu – „Žena u kutiji“. Jedna je od osnivačica Pokreta „Podrži RTV“ nastalog u maju 2016. godine kao odgovor na političke pritiske i gušenje medijske slobode u Javnoj medijskoj ustanovi. Članica je grupe Novinarke protiv nasilja prema ženama.

Tamara Srijemac, diplomirala novinarstvo na Fakultetu političkih nauka, Univerziteta u Beogradu. Zaposlena je na Radio-televiziji Vojvodine. Intenzivno je radila na uređivanju Jutarnjeg programa „Dobro jutro Vojvodino“ do 2016 godine. Zatim je angažovana u Informativnom programu Radio Novog Sada Radio-televizije Vojvodine. Koautorka je emisije „Žena u kutiji“ koja ima za cilj da objasni ko je, čime se bavi i kroz šta prolazi žena u Srbiji. Emisija podiže svest o rodno zasnovanom nasilju, o položaju žena u društvu, marginalizovanim i dsikriminisanim grupama. Jedna je od pokretačica i osnivačica AFŽ – Autonomnog festivala žena koji je prvi put održan 2020. u Novom Sadu. Članica je grupe Novinarke protiv nasilja prema ženama.

Jana Kočevska je antropološkinja iz Skoplja. Jedna je od osnivačica nezavisne feminističke organizacije  „Tiiiit!Inc.“ u okviru koje se održava festival Prvo pa žensko. Jana je koosnivačica Centra za istraživanja nacionalizma i kulture CINIK i saradnica organizacije Skoplje Prajd vikend i Festivala kulturne kritike CRIC. Od oktobra 2021. predsednica je upravnog odbora JADRO – Asocijacije za nezavisnu kulturnu scenu. Janina polja interesovanja su rod i kulturne politike.

Danijela Majstorović je profesorica anglističke lingvistike i kulturoloških studija na Univerzitetu u Banjoj Luci. Zanima se za kritičku analizu diskursa, marksizam i kritičku teoriju,feminističku teoriju, postkolonijalnu teoriju i postdejtonsku Bosnu i Hercegovinu. Njenu najnoviju knjiga Discourse and Affect in Post-socialist Bosnia and Herzegovina: Peripheral Selves objavio je Palgrave krajem 2021. Koosnivačica jeBanjalučkog socijalnog centra (BASOC) i programska dirketorica feminističkog festivala BLASFEM.

Leila Šeper je diplomirala ekonomiju, agronomiju i ruralni razvoj. Radi u Banjalučkom socijalnom centru (BASOC) kao koordinatorka projekta i pokriva širok spekar aktivnosti od papirologije do građevinskih radova. Koosnivačica je i programska dirketorica feminističkog festivala BLASFEM.

Ivana Pantelić je istoričarka,  zaposlena  kao naučna saradnica u Institutu za savremenu istoriju u Beogradu i jedna je od osnivačica CEJUS-a. Samostalno je objavila monografije Partizanke kao građanke – društvena emancipacija partizanki u Srbiji 1945–1953 i Uspon i pad prve drugaruce Jugoslavije, Jovanka Broz i srpska javnst 1952-2013.  Kao koautorka sa Danilom Šarencem objavila je monografiju Dve polovine sećanja: partizanski dnevnici kao izvor za istoriju Drugog svetskog rata.