Na današnji dan – 24. decembar

 

1491 – Rođen je španski sveštenik Injasio de Lojola (Ignacio, Loyola), osnivač „Družbe Isusove“ (jezuiti) 1534. Pošto ga je Inkvizicija oslobodila optužbe da je jeretik, 1540. je od pape Pavla III dobio potvrdu novog rimokatoličkog reda i izabran je za prvog starešinu (generala). Napisao je ustav jezuita i priručnik „Duhovne vežbe za vladavinu nad samim sobom“.

1524 – Umro je portugalski moreplovac Vasko da Gama (Vasco) koji je 1498. pronašao pomorski put u Indiju ploveći oko Afrike. Prilikom drugog putovanja u Indiju, 1502, uspostavio je portugalsku kolonijalnu vlast, a tokom trećeg je tamo i umro.

1798 – Rođen je pisac Adam Mickijevič (Mickiewicz), najizrazitiji predstavnik poljskog romantizma. Njegov idilični ep „Pan Tadeuš“ o viziji stare Poljske u nestajanju, smatra se najvećim delom poljskog romantizma.

1814 – SAD i Velika Britanija su u Gentu, u Belgiji, potpisale sporazum kojim su  okončale rat započet 1812.

1818 – Rođen je engleski fizičar Džejms Preskot Džul (James Prescott Joule). Odredio je toplotni ekvivalent električne struje (1843) i mehanički ekvivalent toplote (1850) čime je dao jedan od dokaza zakona o održanju energije. Po njemu je merna jedinica za energiju, rad i količinu toplote nazvana „džul“ (J).

Povezana vest:  Na današnji dan - 15. april

1838 – Pod pritiskom Rusije, Porte, i političkih protivnika u Srbiji, knez Miloš Obrenović prihvatio je tzv. Turski ustav kojim je ograničena njegova apsolutna vlast.

1863 – U Kalkuti je umro engleski pisac Vilijam Mejkpis Tekeri (William Makepeace Thackeray), jedan od najznačajnijih satiričara 19. veka, poznat po romanu „Vašar taštine“.

1863 – Rođen je Ljuba Davidović, jedan od prvaka Radikalne stranke Srbije. S Jašom Prodanovićem je 1901. osnovao Samostalnu radikalnu stranku, na cijem je čelu bio od 1912. Bio je ministar prosvete u vladi Nikole Pašića i jedna je od tvoraca Krfske deklaracije. Od 1919. bio je predsednik nove, Demokratske stranke. Dva puta je bio premijer Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca – 1919. i 1924.

1865 – U mestu Pulaski u američkoj državi Tenesi osnovana je rasistička organizacija Kju-Kluks-Klan.

1871 – Premijera Verdijeve opere „Aida“ održana je u Kairu gde se i odigrava njena radnja.

1914 – Nemački avion bacio je jednu bombu na Dover u Prvom svetskom ratu što je bio prvi napad iz vazduha u istoriji Velike Britanije.

Povezana vest:  Na današnji dan - 1. oktobar

1942 – Na nemačkom eksperimentalnom poligonu u mestu Peneminde izvršena je uspešna proba rakete zemlja-zemlja „FZG76“, kasnije poznate kao raketa „Fau 1“ (V-1).

1943 – Američki general Dvajt Ajzenhauer (Dwight Eisenhower) imenovan je u Drugom svetskom ratu za komandanta Vrhovnog štaba savezničkih ekspedicionih snaga za invaziju na okupiranu Francusku.

1944 – U Novom Sadu je izašao prvi broj dnevnog lista na mađarskom jeziku „Sabad Vajdašag“ koji je septembra 1945. promenio naziv u „Mađar so“.

1951 – Proglašeno je Ujedinjeno kraljevstvo Libija s emirom el-Idrizom (Idris) kao suverenom. U septembru 1969. kralj Idriz je svrgnut u vojnom udaru pod vođstvom poručnika Moamera Gadafija koji je proglasio republiku.

1982 – Umro je francuski pisac Luj Aragon (Louis), jedan od osnivača nadrealističkog pokreta. Od 1930, posle kongresa revolucionarnih pisaca u Harkovu, priklanja se socrealizmu i objavljuje „Traktat za socijalistički realizam“. U Drugom svetskom ratu je, uz Elijara (Eluard), najistaknutiji pesnik Pokreta otpora.

1989 – Svrgnuti premijer Paname, general Antonio Norijega (Noriega), sklonio se pred američkim okupacionim trupama u diplomatsko predstavništvo Vatikana u Panama Sitiju i zatražio politički azil.

Povezana vest:  Na današnji dan - 15. april

1994 – Islamski teroristi su, prilikom otmice francuskog putničkog aviona u Alžiru, ubili dvoje ljudi i uzeli za taoce 239 ljudi.

1995 – Na parlamentarnim izborima u Turskoj najviše glasova osvojila je islamistička Partija prosperiteta, što je bila prva izborna pobeda islamista u 72-godišnjoj istoriji sekularne Turske.

1996 – Tokom građanskog protesta u Srbiji zbog falsifikovanja rezultata lokalnih izbora, jake policijske snage intervenisale su u centru Beograda da bi razdvojile dva skupa – pristalica predsednika Srbije Slobodana Miloševića i opozicione koalicije „Zajedno“. Pred početak mitinga iz pištolja je teško ranjen Ivica Lazović, član Srpskog pokreta obnove.

1997 – Muslimanski fundamentalisti su u dva masakra ubili 59 građana u Alžiru.

1999 – „Mali princ“, delo Antoana d Sent-Egziperija (Antoine de Saint-Exupery) proglašeno je za knjigu veka u Francuskoj.

2000 – Tokom četvorodnevne pobune u zatvorima u Turskoj ubijeno je 28 ljudi.

2008 – Umro je britanski nobelovac i jedan od najpoznatijih dramskih pisaca Harold Pinter, oštar kritičar britanske i američke spoljne politike. Njegova najznačajnija dela su: „Nastojnik“, „Povratak“, „Ničija zemlja“, „Stara vremena“ i „Rođendan“.